{"id":5681,"date":"2025-06-09T03:26:50","date_gmt":"2025-06-08T23:26:50","guid":{"rendered":"https:\/\/jsnet.biz\/?p=5681"},"modified":"2025-07-07T17:00:39","modified_gmt":"2025-07-07T13:00:39","slug":"prosessor-hansi-prinsiple-isleyir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/prosessor-hansi-prinsiple-isleyir\/","title":{"rendered":"Prosessor hans\u0131 prinsipl\u0259 i\u015fl\u0259yir?"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"5681\" class=\"elementor elementor-5681\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3dc0072 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3dc0072\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-db7bcc3 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"db7bcc3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"0\" data-end=\"196\">Prosessor (v\u0259 ya <strong data-start=\"17\" data-end=\"45\">CPU \u2013 M\u0259rk\u0259zi Emal Bloku<\/strong>) komp\u00fcterin \u201cbeyni\u201d say\u0131 v\u0259 onun \u0259sas funksiyalar\u0131 <strong data-start=\"98\" data-end=\"124\">m\u0259lumatlari emal etm\u0259k<\/strong>, <strong data-start=\"126\" data-end=\"153\">\u0259mrl\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259k<\/strong> v\u0259 <strong data-start=\"157\" data-end=\"192\">dig\u0259r komponentl\u0259ri idar\u0259 etm\u0259k<\/strong>rejissor.<\/p><hr data-start=\"198\" data-end=\"201\" \/><h2 data-start=\"203\" data-end=\"254\">\ud83e\udde0 <strong data-start=\"209\" data-end=\"254\">Prosessor nec\u0259 i\u015fl\u0259yir? \u2013 \u018fsas Prinsipl\u0259r<\/strong><\/h2><p data-start=\"256\" data-end=\"303\">Prosessor 3-c\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259: \u0259sas hiss\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259yir<\/p><h3 data-start=\"305\" data-end=\"338\">1. <strong data-start=\"312\" data-end=\"338\">Fetch (\u018fmrin al\u0131nmas\u0131)<\/strong><\/h3><ul data-start=\"339\" data-end=\"474\"><li data-start=\"339\" data-end=\"399\"><p data-start=\"341\" data-end=\"399\">Prosessor RAM-dan v\u0259 ya yadda\u015fdan <strong data-start=\"375\" data-end=\"398\">n\u00f6vb\u0259ti \u0259mri oxuyur<\/strong>.<\/p><\/li><li data-start=\"400\" data-end=\"474\"><p data-start=\"402\" data-end=\"474\">Bu \u0259mrin \u00fcnvan\u0131 <strong data-start=\"418\" data-end=\"442\">Proqram Say\u011fac\u0131 (PC)<\/strong> adl\u0131 daxili registrd\u0259 saxlan\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><h3 data-start=\"476\" data-end=\"521\">2. <strong data-start=\"483\" data-end=\"521\">Decode (\u018fmrin sisteminin a\u00e7\u0131lmas\u0131)<\/strong><\/h3><ul data-start=\"522\" data-end=\"704\"><li data-start=\"522\" data-end=\"645\"><p data-start=\"524\" data-end=\"645\">\u018fmr <strong data-start=\"528\" data-end=\"558\">\u015f\u0259klin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259hlil olunur<\/strong> v\u0259 hans\u0131 n\u00f6v \u0259m\u0259liyyat oldu\u011fu (m\u0259s\u0259l\u0259n, toplama, \u00e7\u0131xma, k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 v\u0259 s.) edilir.<\/p><\/li><li data-start=\"646\" data-end=\"704\"><p data-start=\"648\" data-end=\"704\"><strong data-start=\"648\" data-end=\"664\">\u0130dar\u0259etm\u0259 Vahidi<\/strong> (\u0130dar\u0259etm\u0259 Bloku) bu prosesi icra edir.<\/p><\/li><\/ul><h3 data-start=\"706\" data-end=\"739\">3. <strong data-start=\"713\" data-end=\"739\">Execute (\u018fmrin icras\u0131)<\/strong><\/h3><ul data-start=\"740\" data-end=\"905\"><li data-start=\"740\" data-end=\"824\"><p data-start=\"742\" data-end=\"824\">\u018fmr <strong data-start=\"746\" data-end=\"777\">Hesab M\u0259ntiqi Vahidi (ALU)<\/strong> v\u0259 ya ba\u015fqa daxili bloklarla h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p><\/li><li data-start=\"825\" data-end=\"905\"><p data-start=\"827\" data-end=\"905\">M\u0259s\u0259l\u0259n: 2 r\u0259q\u0259min toplanmas\u0131, m\u0259lumat\u0131n yadda\u015fa yaz\u0131lmas\u0131, \u015f\u0259rtli ke\u00e7id v\u0259 s.<\/p><\/li><\/ul><p data-start=\"907\" data-end=\"971\">\ud83d\udd01 Bu d\u00f6vr <strong data-start=\"918\" data-end=\"958\">saniy\u0259d\u0259 milyonlarla d\u0259f\u0259 (MHz, GHz)<\/strong> t\u0259krarlan\u0131r.<\/p><h2 data-start=\"978\" data-end=\"1011\">\ud83c\udfd7\ufe0f Prosessorun \u0259sas hiss\u0259si<\/h2><div class=\"_tableContainer_16hzy_1\"><div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\" tabindex=\"-1\"><table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"1013\" data-end=\"1543\"><thead data-start=\"1013\" data-end=\"1046\"><tr data-start=\"1013\" data-end=\"1046\"><th data-start=\"1013\" data-end=\"1038\" data-col-size=\"sm\">His\u0259<\/th><th data-start=\"1038\" data-end=\"1046\" data-col-size=\"md\">Rolu<\/th><\/tr><\/thead><tbody data-start=\"1081\" data-end=\"1543\"><tr data-start=\"1081\" data-end=\"1159\"><td data-start=\"1081\" data-end=\"1106\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1083\" data-end=\"1090\">ALU<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1106\" data-end=\"1159\">Aritmetik v\u0259 m\u0259ntiqi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 yerin\u0259 yetirir<\/td><\/tr><tr data-start=\"1160\" data-end=\"1236\"><td data-start=\"1160\" data-end=\"1185\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1162\" data-end=\"1183\">\u0130dar\u0259etm\u0259 Bloku (\u0130B)<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1185\" data-end=\"1236\">\u018fmrl\u0259ri y\u00f6nl\u0259ndirir, ba\u015fqa idar\u0259l\u0259r edir<\/td><\/tr><tr data-start=\"1237\" data-end=\"1311\"><td data-start=\"1237\" data-end=\"1262\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1239\" data-end=\"1252\">Qeydl\u0259r<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1262\" data-end=\"1311\">M\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259lumat saxlayan \u00e7ox s\u00fcr\u0259tli yadda\u015f<\/td><\/tr><tr data-start=\"1312\" data-end=\"1395\"><td data-start=\"1312\" data-end=\"1337\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1314\" data-end=\"1330\">Ke\u015f Yadda\u015f\u0131<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1337\" data-end=\"1395\">\u018fn tez-tez istifad\u0259 olunan m\u0259lumatlar\u0131 saxlay\u0131r<\/td><\/tr><tr data-start=\"1396\" data-end=\"1466\"><td data-start=\"1396\" data-end=\"1421\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1398\" data-end=\"1407\">Saat<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1421\" data-end=\"1466\">B\u00fct\u00fcn \u0259m\u0259liyyatlara vaxt siqnallar\u0131 verir<\/td><\/tr><tr data-start=\"1467\" data-end=\"1543\"><td data-start=\"1467\" data-end=\"1494\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1469\" data-end=\"1493\">Proqram Say\u011fac\u0131 (PC)<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1494\" data-end=\"1543\">n\u00f6vb\u0259ti \u0259mr haradad\u0131r, onun idar\u0259sini saxlay\u0131r<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/div><div class=\"bg-token-sidebar-surface-primary text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary flex items-center gap-4 rounded-sm px-2 font-sans text-xs\">\u00a0<\/div><div><div class=\"sticky top-9\"><div class=\"absolute end-0 bottom-0 flex h-9 items-center pe-2\"><div class=\"bg-token-sidebar-surface-primary text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary flex items-center gap-4 rounded-sm px-2 font-sans text-xs\"><div class=\"sticky top-9\"><div class=\"absolute end-0 bottom-0 flex h-9 items-center pe-2\"><div class=\"bg-token-sidebar-surface-primary text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary flex items-center gap-4 rounded-sm px-2 font-sans text-xs\"><p>\u018fmr: A = B + C<\/p><p>1. B v\u0259 C RAM-dan oxunur (g\u0259lir)<br \/>2. \u018fmr t\u0259hlil edilir: \u201ctopla v\u0259 A-ya yaz\u201d (de\u015fifr\u0259)<br \/>3. B v\u0259 C ALU-da toplan\u0131r, n\u0259tic\u0259 A registrin\u0259 yaz\u0131l\u0131r (execute)<\/p><h2 data-start=\"1798\" data-end=\"1820\">\ud83d\udca1 \u018flav\u0259 M\u0259lumatlar<\/h2><div class=\"_tableContainer_16hzy_1\"><div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\" tabindex=\"-1\"><table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"1822\" data-end=\"2138\"><thead data-start=\"1822\" data-end=\"1838\"><tr data-start=\"1822\" data-end=\"1838\"><th data-start=\"1822\" data-end=\"1830\" data-col-size=\"sm\">M\u00f6vzu<\/th><th data-start=\"1830\" data-end=\"1838\" data-col-size=\"md\">\u0130zah<\/th><\/tr><\/thead><tbody data-start=\"1856\" data-end=\"2138\"><tr data-start=\"1856\" data-end=\"1920\"><td data-start=\"1856\" data-end=\"1874\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1858\" data-end=\"1873\">S\u00fcr\u0259t (GHz)<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1874\" data-end=\"1920\">1 GHz = saniy\u0259d\u0259 1 \u0259m\u0259liyyat d\u00f6vr\u00fc<\/td><\/tr><tr data-start=\"1921\" data-end=\"2006\"><td data-start=\"1921\" data-end=\"1950\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"1923\" data-end=\"1949\">\u00c7oxn\u00fcv\u0259li (Multi-core)<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"1950\" data-end=\"2006\">Eyni anda bir ne\u00e7\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 paralel yerin\u0259 yetirir<\/td><\/tr><tr data-start=\"2007\" data-end=\"2070\"><td data-start=\"2007\" data-end=\"2029\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"2009\" data-end=\"2028\">Hiper-Yivl\u0259m\u0259<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"2029\" data-end=\"2070\">H\u0259r n\u00fcv\u0259nin 2 m\u0259ntiqi ax\u0131nla i\u015fl\u0259m\u0259si<\/td><\/tr><tr data-start=\"2071\" data-end=\"2138\"><td data-start=\"2071\" data-end=\"2088\" data-col-size=\"sm\"><strong data-start=\"2073\" data-end=\"2087\">ARM vs x86<\/strong><\/td><td data-col-size=\"md\" data-start=\"2088\" data-end=\"2138\">Mobil vs Masa\u00fcst\u00fc prosessor memarl\u0131\u011f\u0131 f\u0259rql\u0259ri<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"sticky top-9\"><div class=\"absolute end-0 bottom-0 flex h-9 items-center pe-2\"><div class=\"bg-token-sidebar-surface-primary text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary flex items-center gap-4 rounded-sm px-2 font-sans text-xs\">\u00a0<\/div><\/div><\/div><h2 data-start=\"2145\" data-end=\"2189\">\ud83e\uddea Real Prosessor Nec\u0259 Proqramla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r?<\/h2><p data-start=\"2191\" data-end=\"2288\">M\u0259s\u0259l\u0259n, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 <strong data-start=\"2210\" data-end=\"2228\">assembler dili<\/strong> kodu CPU-nun nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir (x86 memarl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn):<\/p><p data-start=\"2191\" data-end=\"2288\">MOV AX, 5; AX registrin\u0259 5 yaz<br \/>MOV BX, 3; BX registrin\u0259 3 yaz<br \/>AX, BX \u0259lav\u0259 edin; AX = AX + BX (y\u0259ni 5 + 3 = 8)<\/p><p data-start=\"2191\" data-end=\"2288\">Bu \u0259mrl\u0259r CPU vasit\u0259sil\u0259 <strong data-start=\"2453\" data-end=\"2463\">1 v\u0259 0<\/strong>-lara \u00e7evril\u0259r\u0259k icra olunur.<\/p><hr data-start=\"973\" data-end=\"976\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prosessor (v\u0259 ya CPU \u2013 M\u0259rk\u0259zi Emal Bloku) komp\u00fcterin \u201cbeyni\u201d hesablanmas\u0131 v\u0259 onun \u0259sas funksiyalar\u0131 proqram emal etm\u0259k, \u0259mrl\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259k v\u0259 dig\u0259r komponentl\u0259ri idar\u0259 etm\u0259kdir. \ud83e\udde0 Prosessor nec\u0259 i\u015fl\u0259yir? \u2013 \u018fsas Prinsipl\u0259r Prosessor 3-c\u00fc \u0259sas m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259yir: 1. Fetch (\u018fmrin al\u0131nmas\u0131) Prosessor RAM-dan v\u0259 ya yadda\u015fdan yeni \u0259mri oxuyur. Bu \u0259mrin \u00fcnvan\u0131 [\u2026]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":5682,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[163,168,164,144,145,167,165],"class_list":["post-5681","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-it-manage","tag-netadmin","tag-networkengineer","tag-sbk-hucumu","tag-sbk-qurulumu","tag-sysadmin","tag-systemadministrator"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5681"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5681\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jsnet.biz\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}